Yazım ve Noktalama

7. Sınıf · Türkçe · 3. Ünite · 8 sayfa

Metinler, yazılış amaçlarına ve yapısal özelliklerine göre iki ana grupta toplanmaktadır.

Bu metin türleri temel olarak bilgi vermeyi, bir fikri savunmayı veya bir durumu değerlendirmeyi amaçlar.

Tür	Temel Özellikler	Üslup ve İçerik
Makale	Bilimsel veriler sunar, iddiaların ispatlanması zorunludur.	Ciddi ve nesneldir.
Fıkra (Köşe Yazısı)	Güncel, siyasi, sosyal veya sanatsal konuları ele alır.	Özneldir; yazar okuyucuyu kendi düşüncesine çekmeye çalışır.
Deneme	Herhangi bir konuda yazarın "kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi" yazdığı metinlerdir.	Serbest bir üslup ve kişisel görüşler hakimdir.
Söyleşi (Sohbet)	Okuyucuyla karşılıklı konuşma havası içinde yazılır.	Soru cümlelerine yer verilir, senli benli bir dil kullanılır.
Eleştiri	Bir sanat eserini veya kitabı olumlu/olumsuz yönleriyle değerlendirir.	Nesnel veya öznel değerlendirmeler içerebilir.
Biyografi	Bir kişinin hayatının başkası tarafından (3. kişi ağzıyla) anlatılmasıdır.	Nesnel verilere dayanır.
Otobiyografi	Kişinin kendi hayatını (1. kişi ağzıyla) anlatmasıdır.	"Doğdum, bitirdim" gibi birinci tekil şahıs ifadeleri kullanılır.
Günlük	Günü gününe tarih atılarak yazılan kişisel notlardır.	Birinci kişi ağzından samimi bir anlatım içerir.
Anı (Hatıra)	Geçmişte yaşanmış, üzerinden zaman geçmiş olayların anlatımıdır.	Hatırlanan olaylar 1. kişi ağzından aktarılır.
Gezi Yazısı	Gezilip görülen yerlerin, oradaki yaşamın ve gözlemlerin aktarımıdır.	Betimleyici ve açıklayıcı ögeler içerir.
Haber Yazısı	Güncel olayları "5N1K" sorularına yanıt verecek şekilde sunar.	Tarafsızlık esastır.

Bu türlerde olay akışı, yer, zaman ve kişi unsurları ön plandadır.

Hikaye (Öykü): Yaşanmış veya yaşanabilir olayları kısa ve öz bir şekilde aktarır. Kaynakta "C vitamini hapı"na benzetilmiştir.

Roman: Hikayeye göre daha uzun, detaylı ve geniş bir şahıs kadrosuna sahip metinlerdir. Kaynakta "1 kilo limon" metaforuyla açıklanmıştır.

Masal: Olağanüstü olayların anlatıldığı, yer ve zamanın belirsiz olduğu, genellikle tekerlemeyle başlayan hayali metinlerdir. Mutlu sonla (iyilerin kazanması) biter.

Fabl: İnsan dışı varlıkların (genellikle hayvanların) konuşturulduğu, sonunda bir ders verme amacı güden metinlerdir. Genellikle ibret verici veya mutsuz bir sonla bitebilir.

Yazım kuralları, dilin doğru ve saygın bir şekilde kullanımını sağlayan trafik kuralları gibidir.

"d/da" Yazımı: Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmuyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır (örneğin: "Sen de mi geleceksin?"). Eğer anlam bozuluyorsa ektir ve bitişik yazılır (örneğin: "Okulda kaldım.").

"ki" Yazımı: Kelimeye "-ler" eki getirildiğinde anlamlı oluyorsa (seninkiler, bahçedekiler) bitişik yazılır. Fiillerden sonra gelen "ki" her zaman ayrıdır.

İstisnalar (SONBAHÇEM): Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Halbuki, Çünkü, Meğerki sözcüklerindeki "ki"ler her zaman bitişik yazılır.

"mi" Yazımı: Soru eki olan "mi" her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır.

Unvanlar ve Saygı Sözleri: Gazi Mustafa Kemal Paşa örneğinde olduğu gibi özel isimlerle birlikte kullanılan unvanlar büyük harfle başlar.

Coğrafi Terimler: Ay, Mars, Güneş gibi isimler gök cismi (terim) anlamında kullanıldığında büyük; günlük dilde (dünyalar kadar sevmek) küçük harfle başlar.

Yer İsimleri: Mahalle, Meydan, Bulvar, Cadde, Sokak isimleri büyük harfle başlar. Ancak il, ilçe, kıta ve köy kelimeleri (Sivas ili, Kağıthane ilçesi) küçük harfle yazılır.

Kurum ve Kuruluşlar: Türk Dil Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi gibi isimlerin her kelimesi büyük harfle başlar.

Bu ünitenin konu testleri