Okuma

7. Sınıf · Türkçe · 1. Ünite · 8 sayfa

Sözcüklerin anlam özellikleri, kullanıldıkları bağlama göre değişiklik göstermekte ve çeşitli sınıflara ayrılmaktadır.

Gerçek Anlam: Bir sözcük söylendiğinde akla gelen ilk, temel anlamdır. Örneğin; buzun erimesi veya köpeğin bir kokuyu burnuyla alması.

Mecaz Anlam: Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. "Boş sözlerle etkilemek" veya "bir işin kokusunun çıkması" (gizli bir durumun sezilmesi) bu kategoriye girer.

Terim Anlam: Bilim, sanat, spor veya meslek dallarına özgü kavramları karşılayan sözcüklerdir. "Dünya" ve "Güneş" kelimeleri astronomi bağlamında kullanıldığında terim anlam taşır.

Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimelerdir (Vatan-Yurt, Talebe-Öğrenci).

Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler: Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelerdir (Acı-Tatlı, İç-Dış). Önemli Not: Bir sözcüğün olumsuzu (-ma/-me eki alan hali), o sözcüğün zıt anlamlısı değildir (Gelmek-Gitmek zıttır; Gelmek-Gelmemek olumsuzdur).

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler: Yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı olan kelimelerdir (Çay: hem içecek hem akarsu; Yüz: hem sayı hem çehre).

Kavram	Tanım	Örnek
Somut Anlam	Beş duyu organından en az biriyle algılanabilenler.	Soğuk hava, gürültü, deniz.
Soyut Anlam	Beş duyu organıyla algılanamayan, zihinle kavrananlar.	Mutluluk, vicdan, hırs, özlem.
Nicel Anlam	Sayılabilen, ölçülebilen değerler.	Derin havuz (metre ile ölçülebilir).
Nitel Anlam	Sayılamayan, ölçülemeyen özellikler.	Derin hayaller, lezzetli yemek.

Cümleler, içerdikleri yargıların niteliğine ve birbirleriyle kurdukları mantıksal köprülere göre değerlendirilir.

Öznel Cümleler: Kişisel duygu ve düşünce içerir, kanıtlanamaz. "İstanbul en güzel şehirdir" yargısı kişiden kişiye değiştiği için özneldir.

Nesnel Cümleler: Kişisel yorum içermeyen, bilimsel olarak kanıtlanabilen yargılardır. "İstanbul Türkiye'nin en kalabalık şehridir" ifadesi nüfus verileriyle kanıtlanabildiği için nesneldir.

Neden-Sonuç: Bir eylemin hangi gerekçeyle yapıldığını ve sonucun gerçekleştiğini bildirir. Her iki bölüm de (neden ve sonuç) tamamlanmıştır. Örnek: "Kar yağdığından yollar kapandı."

Amaç-Sonuç: Eylemin gerçekleştirilme gayesini belirtir. Sonucun hedefe ulaşıp ulaşmadığı henüz belli değildir. "İçin" yerine "Amacıyla" getirilebiliyorsa bu bir amaç cümlesidir. Örnek: "Ekmek almak için fırına gitti."

Koşul-Sonuç: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir duruma bağlı olduğu cümlelerdir. Genellikle "-sa/-se" eki kullanılır. Örnek: "Ödevini yaparsan dışarı çıkarsın."

Tanım Cümlesi: "Bu nedir?" sorusuna cevap verir. (Ör: "Kalem, yazı yazmaya yarayan bir araçtır.")

Bu ünitenin konu testleri