Mevsimler ve İklim
8. Sınıf · Fen Bilimleri · 1. Ünite · 9 sayfa
1. Mevsimlerin Oluşumu ve Temel Mekanizmalar
- Mevsimlerin oluşumu iki temel nedene dayanmaktadır
- Dünyanın güneş etrafındaki dolanma hareketi (yıllık hareket) ve eksen eğikliği.
- Dolanma Hareketi
- Dünya, güneş etrafındaki dolanımını 365 gün 6 saatte (bir yıl) tamamlar.
- Eksen Eğikliği
- Dünya güneşin etrafında dönerken yaklaşık 23 derecelik (tam olarak 23° 27') bir eğiklikle hareket eder. Bu eğiklik, aynı zaman diliminde dünyanın farklı yarım kürelerinde farklı mevsimlerin yaşanmasına neden olur.
Işınların Geliş Açısı ve BEM (Birim Yüzeye Düşen Enerji Miktarı):
- Dik ve Dike Yakın Açılar
- Güneş ışınları dik geldiğinde dar bir alanı etkiler ancak birim yüzeye düşen enerji miktarı (BEM) fazla olur. Bu durum sıcaklığın artmasına ve yaz mevsiminin yaşanmasına neden olur.
- Eğik Açılar
- Işınlar eğik geldiğinde daha geniş bir alana yayılır, bu da BEM'in az olmasına ve kış mevsiminin yaşanmasına yol açar.
Mevsimsel Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Yaz Mevsimi | Kış Mevsimi |
|---|---|---|
| Güneş Işınlarının Geliş Açısı | Dik veya Dike Yakın | Eğik |
| Birim Yüzeye Düşen Enerji (BEM) | Fazla | Az |
| Gölge Boyu (Saat 12:00'de) | Az | Fazla |
| Gündüz Süresi | Uzun | Kısa |
| Gece Süresi | Kısa | Uzun |
2. Kritik Tarihler ve Dönenceler
Dünyanın konumu ve eksen eğikliği nedeniyle yıl içerisinde dört kritik tarih öne çıkmaktadır. Bu tarihler gün dönümleri ve ekinokslar olarak ikiye ayrılır.
Gün Dönümleri (Solstis)
21 Haziran: Kuzey Yarım Küre (KYK) için yaz başlangıcı, Güney Yarım Küre (GYK) için kış başlangıcıdır. Güneş ışınları öğle vakti Yengeç Dönencesi'ne dik gelir. KYK'de en uzun gündüz yaşanır.
21 Aralık: KYK için kış başlangıcı, GYK için yaz başlangıcıdır. Güneş ışınları öğle vakti Oğlak Dönencesi'ne dik gelir. KYK'de en uzun gece yaşanır.
Ekinokslar (Gece-Gündüz Eşitliği)
21 Mart ve 23 Eylül: Güneş ışınları öğle vakti Ekvator'a dik düşer. Tüm dünyada gece ve gündüz süreleri eşittir (12 saat gece, 12 saat gündüz).
21 Mart: KYK'de ilkbahar, GYK'de sonbahar başlangıcıdır.
23 Eylül: KYK'de sonbahar, GYK'de ilkbahar başlangıcıdır.
3. İklim ve Hava Hareketleri Analizi
İklim ve hava olayları, kapsam, süre ve kesinlik açısından birbirinden ayrılır.
Temel Farklar
| Özellik | İklim | Hava Olayları |
|---|---|---|
| Kapsam | Geniş bölgeler (Örn: Akdeniz Bölgesi) | Dar alanlar (Örn: Bir şehir veya ilçe) |
| Süre | Uzun zaman dilimi (35-40 yıllık ortalamalar) | Kısa süreli (Günlük, haftalık) |
| Kesinlik | Kesin sonuçlar içerir | Tahmini sonuçlardır |
| Bilim Dalı | Klimatoloji (İklim Bilimi) | Meteoroloji |
| Bilim İnsanı | Klimatolog | Meteorolog |
Türkiye'deki İklim Tipleri
- Karadeniz İklimi
- Her mevsim yağışlı, bitki örtüsü gür ormanlardır.
- Akdeniz İklimi
- Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Ortalama sıcaklık yüksektir.
- Karasal İklim
- İç bölgelerde görülür. Kışlar soğuk ve karlı (ayaz), yazlar sıcak ve kuraktır.