Etkin Vatandaşlık
7. Sınıf · Sosyal Bilgiler · 6. Ünite · 8 sayfa
1. Demokrasinin Tanımı ve Tarihsel Kökenleri
Demokrasi, halkın kendi kendisini yönetmesi ve yöneticilerini seçimle belirlemesi esasına dayanır. Bu sistemde kararlar çoğunluğun oyuna göre şekillenir.
Küresel Gelişim Kronolojisi
- Eski Yunan (M.Ö. 6. - 4. Yüzyıl)
- Demokrasi kavramının ilk uygulamaları bu dönemde görülmüştür.
- Magna Carta (1215 - İngiltere)
- "Büyük Şart" olarak bilinen bu belge ile tarihte ilk kez bir kralın yetkileri sınırlandırılmıştır.
- Fransız İhtilali (1789)
- Krallıkların yıkılıp halk yönetimlerinin başlamasına öncülük eden, İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi'nin kabul edildiği dönüm noktasıdır.
- İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (1948)
- Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilerek demokratik değerleri küresel standartlara taşımıştır.
2. Türk Tarihinde Demokrasi Yolculuğu
Türk devlet geleneğinde tek kişilik yönetim (monarşi) hakim olsa da, danışma meclisleri ve hukuka bağlılık unsurları her zaman varlığını korumuştur.
| Dönem / Belge | Özellikleri ve Demokratik Niteliği |
|---|---|
| İlk Türk Devletleri | Töreye uyma zorunluluğu ve Kurultay adı verilen danışma meclisi mevcuttu. |
| Osmanlı Devleti | Kararların görüşüldüğü Divan-ı Hümayun bulunmaktaydı. |
| Sened-i İttifak (1808) | Padişahın (II. Mahmut) yetkilerini sınırlandıran Türk tarihindeki ilk belgedir. |
| Tanzimat Fermanı (1839) | Padişahın kanun üstünlüğünü kabul ettiği, can ve mal güvenliğinin yasalarla korunduğu belgedir. |
| Islahat Fermanı (1856) | Azınlıklara yönelik hakların genişletildiği bir düzenlemedir. |
| I. ve II. Meşrutiyet | Halkın ilk kez seçme ve seçilme hakkını kullandığı, Meclis-i Mebusan'ın açıldığı dönemdir. |
3. Atatürk Dönemi ve Milli Egemenlik
Mustafa Kemal Atatürk'e göre demokrasi, toplumda hürriyetin, eşitliğin ve adaletin yegane dayanak noktasıdır. Atatürk, Milli Mücadele'yi her aşamasında halkın iradesine dayandırmıştır.
Temel Kavram Ayrımı
- Ulusal Bağımsızlık
- Ülkeyi düşman işgalinden kurtarma mücadelesidir (Dışa karşı özgürlük).
- Ulusal Egemenlik
- Ülkeyi yönetme gücünün millette olmasıdır (İçe karşı yönetim hakkı).
Demokratikleşme Adımları
- Kongreler Süreci
- Amasya Genelgesi'nde "milletin azim ve kararı" vurgulanmış, Erzurum ve Sivas Kongrelerinde milli irade esas alınmıştır.
23 Nisan 1920: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) açılmasıyla egemenlik kayıtsız şartsız millete geçmiştir.
- Saltanatın Kaldırılması (1922)
- Tek kişilik yönetimin resmen sona ermesidir.
- Cumhuriyetin İlanı (1923)
- Halk yönetiminin en somut ve nihai aşamasıdır.
- Çok Partili Hayat Denemeleri
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) ile muhalefetin oluşması hedeflenmiştir.
- Kadın Hakları
- Kadınlara belediye (1930), muhtarlık (1933) ve milletvekilliği (1934) seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı verilmiştir (Kodlama: BMW).