Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları
6. Sınıf · Türkçe · 2. Ünite · 5 sayfa
1. Parçada Anlatım Biçimleri
Yeni müfredata göre anlatım biçimleri dört ana başlık altında incelenmektedir. Her bir biçimin kullanım amacı ve üslup özellikleri farklılık gösterir.
| Anlatım Biçimi | Temel Amaç | Özellikler |
|---|---|---|
| Açıklama (Açıklayıcı Anlatım) | Bilgi vermek. | Nesneldir, yoruma yer verilmez. Ders kitapları ve ansiklopedilerde yaygın kullanılır. |
| Tanıtma (Yeni Kavram) | Bir kavramı, nesneyi veya varlığı tanıtmak. | Kısa cümleler kullanılır. Bir nesnenin (vazo, cihaz vb.) veya bir yapının (Galata Kulesi vb.) özelliklerini sunar. |
| Betimleme (Tasvir Etme) | Zihinde resim çizmek. | Varlıkların ayırıcı özellikleri (renk, boy, biçim) anlatılır. Sözcüklerle resim yapma sanatıdır. |
| Öyküleme | Bir olayı aktarmak. | Olaylar oluş sırasına göre verilir; zaman akışı ve hareket (video çekimi gibi) mevcuttur. |
Anlatım Özellikleri
- Özgünlük
- Taklitten kaçınmak, kendine has ve orijinal olmaktır.
- Akıcılık
- Anlatımın ses akışına uygun olması, okurken takılmamaktır.
- Özlülük
- Az sözle çok şey anlatma sanatıdır (Atasözleri ve özlü sözler gibi).
2. Düşünceyi Geliştirme Yolları
Metinde savunulan düşünceyi daha anlaşılır kılmak ve desteklemek için kullanılan yöntemlerdir:
- Tanımlama
- "Bu nedir?" sorusuna cevap verir. (Örnek: "Şiir, duyguların ritimli sözlerle anlatılmasıdır.")
- Karşılaştırma
- İki varlık veya kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları kıyaslar. "En, daha, kadar, ise" gibi sözcükler sıklıkla kullanılır.
- Örneklendirme
- Soyut düşünceleri somutlaştırmak için örnekler sunulur.
- Tanık Gösterme
- Alanında uzman veya önemli bir kişinin görüşünü tırnak içinde aktararak düşünceye delil sunmaktır.
- Sayısal Veriler
- İstatistikler, anket sonuçları, oranlar ve rakamlar kullanarak bilgi vermektir.
- Benzetme
- Aralarında ilgi olan iki şeyden zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir. "Gibi, kadar, andırıyor" ifadeleri kullanılır.
3. Parçada Yapı ve Paragraf Düzeni
Bir paragraf; giriş, gelişme ve sonuç olmak üzere üç ana bölümden oluşur. Paragrafın yapısını çözerken belirli kurallar izlenmelidir:
Giriş Cümlesinin Özellikleri
Bir paragrafın giriş cümlesi, kendisinden önce bir cümle varmış izlenimi uyandıran bağlayıcı ögelerle başlayamaz. Aşağıdaki ifadelerle başlayan cümleler giriş cümlesi olamaz:
Bundan dolayı, bu nedenle
Buna karşın, buraya kadar
Bunun için, bu, şu, öteki
Ama, fakat, yalnız, ise, halbuki, oysa
Söz gelimi, ancak, çünkü
Parça Oluşturma ve Tamamlama
- Parça Oluşturma
- Önce giriş cümlesi belirlenir, ardından olayların oluş sırasına ve bağlayıcı ögelere bakılarak anlamlı bir bütün kurulur.
- Akışı Bozan Cümle
- Paragrafın genel konusundan sapan, farklı bir konuya veya yönüne değinen cümledir.
- Parçayı İkiye Bölme
- Konunun değiştiği ve yeni bir giriş cümlesi niteliği taşıyan ifadeden itibaren metin bölünür.
- Parça Tamamlama
- Metnin son cümlesiyle bağlantılı, anlam akışını bozmayan bir yargı seçilir. Eğer "oysa, ancak" gibi zıtlık bildiren ifadeler varsa, düşüncenin yönü değiştirilmelidir.