Ortak Mirasımız
5. Sınıf · Sosyal Bilgiler · 3. Ünite · 6 sayfa
1. Anadolu’nun İlk Yerleşim Yerleri ve Yaşamın Dönüşümü
Anadolu toprakları, insanlığın avcı-toplayıcılıktan tarımsal üretime ve yerleşik hayata geçişine dair en somut kanıtları barındırmaktadır.
1.1. Temel Kavramlar
Arkeoloji: Tarihi yerlerde bilimsel kazılar yaparak eserleri gün yüzüne çıkaran bilim dalıdır.
Höyük: Tarih boyunca yıkılan yerleşimlerin üst üste birikmesiyle oluşan yapay tepelerdir.
Milat: Hz. İsa'nın doğumu (0 yılı) başlangıç kabul edilerek zamanın bölümlendirilmesidir.
1.2. Önemli Yerleşim Merkezleri
| Yerleşim Yeri | Konum | Öne Çıkan Özellikler |
|---|---|---|
| Göbeklitepe | Şanlıurfa | Tarihte bilinen ilk inanç merkezidir (M.Ö. 10.000). T şeklinde dikilitaşlar ve dairesel yapılar içerir. |
| Çayönü | Diyarbakır | İlk yerleşim yerlerinden biridir. Tarım (buğday, mercimek) ve madencilik faaliyetleri görülür. |
| Çatalhöyük | Konya | Bitişik nizam kerpiç evleri ve çatıdan girişli yapılarıyla bilinir. İlk şehir yerleşmesi örneklerindendir. |
| Hacılar | Burdur | Kerpiç evler, çömlekçilik ve hayvancılık (köpeğin evcilleştirilmesi) ile öne çıkar. |
1.3. Yaşam Biçimi
Barınma: İlk başta mağaralarda (Yarımburgaz, Karain, Beldibi) yaşayan insanlar, tarımla birlikte kerpiç (çamur ve saman karışımı) evlere geçmiş, bu evler zamanla köyleri oluşturmuştur.
Beslenme ve Ekonomi: Avcı-toplayıcılıktan buğday, arpa ve baklagil üretimine geçilmiştir. Obsidyen (volkanik cam) ve bakır gibi madenler işlenerek araç gereç ve süs eşyası yapılmıştır.
2. Mezopotamya Medeniyetleri ve Kültürel Mirasa Katkıları
Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan "Bereketli Hilal" (Münbit Hilal) bölgesi, medeniyetin beşiği olarak kabul edilir.
2.1. Sümerler: Medeniyetin Öncüleri
Yazı ve Bilim: M.Ö. 3200'de çivi yazısını bularak tarihi çağları başlattılar. 60'lık sayı sistemini, ay yılı esaslı takvimi ve tekerleği icat ettiler.
Ziggurat: Tapınak, okul, depo ve rasathane (gözlemevi) olarak kullanılan çok katlı yapılardır. Yazının bulunması, buradaki depoların kayıt altına alınması ihtiyacından doğmuştur.
Yönetim: "Site" adı verilen şehir devletleri halinde yaşamışlar; "Patesi" veya "Ensi" denilen rahip-krallar tarafından yönetilmişlerdir.
2.2. Babiller ve Asurlular
Babiller: Kral Hammurabi tarafından hazırlanan ve "göze göz, dişe diş" ilkesine dayanan çok sert kanunlarıyla tanınırlar. Babil'in Asma Bahçeleri ve İştar Kapısı önemli mimari eserleridir.
Asurlular: Başkentleri Ninova'da dünyanın ilk kütüphanesini kurmuşlardır. Kayseri (Kültepe) gibi bölgelerle yaptıkları ticaret sayesinde çivi yazısını Anadolu'ya taşıyarak Anadolu'da tarihi devirleri başlatmışlardır.