Eş Anlamlı, Zıt Anlamlı ve Eş Sesli Sözcükler
3. Sınıf · Türkçe · 2. Ünite · 9 sayfa
Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler
Eş anlamlı sözcükler, yazılışları ve okunuşları farklı olmasına rağmen aynı anlamı taşıyan kelimelerdir. Dil bilgisi literatüründe bu kelimeler "anlamdaş" olarak da adlandırılır.
"Daş" Eki ve Anlamdaşlık İlişkisi
Kaynakta, "anlamdaş" kelimesindeki "-daş" ekinin, "aynı şeyi paylaşan" veya "aynı kökten gelen" anlamı kattığı vurgulanmaktadır. Bu yapıya dair verilen örnekler şunlardır:
- Yoldaş
- Aynı yolda olan.
- Arkadaş
- Arkaları beraber hareket eden.
- Vatandaş
- Aynı vatanı paylaşan.
- Karındaş (Kardeş)
- Aynı karından (anneden) doğan bireyler; "kardeş" kelimesinin kökenidir.
Sık Kullanılan Eş Anlamlı Kelime Örnekleri
Aşağıdaki tablo, kaynak metinde belirtilen temel eş anlamlı kelime çiftlerini listelemektedir:
| Sözcük | Eş Anlamlısı (Anlamdaş) |
|---|---|
| Konut | Ev |
| Yanıt | Cevap |
| Cümle | Tümce |
| Yıl | Sene |
| Armağan | Hediye |
| Kırmızı | Al |
| Beyaz | Ak |
| Görev | Vazife |
| Esir | Tutsak |
| Anı | Hatıra |
| Yaşlı | İhtiyar |
| Yurt | Vatan |
| Okul | Mektep |
| Hekim | Doktor |
| Varlıklı | Zengin |
| Güz | Sonbahar |
| Vilayet | İl |
| Siyah | Kara |
| Rüzgar | Yel |
| Soru | Sual |
Kavramsal Ayrımlar
Eş anlamlılık her zaman tam bir ikame sağlamayabilir. Örneğin
- Hikaye ve Öykü
- Eş anlamlı kabul edilir.
- Masal
- Hikaye ve öyküden farklı olarak "olağanüstü olayları" anlatması bakımından bu gruptan ayrılır.
- İkaz ve Uyarı
- Eş anlamlıdır, ancak "tembih" farklı bir bağlam taşır.
Zıt Anlamlı (Karşıt) Sözcükler
Anlam bakımından birbirinin tam tersi olan, birbiriyle çelişen sözcüklere zıt anlamlı veya karşıt anlamlı sözcükler denir.
Temel Zıt Anlamlı Çiftler
Kaynakta yer alan başlıca zıt anlamlı kelime grupları şunlardır
- Yaş Durumu
- Yaşlı - Genç
- Fiziksel Özellikler
- Uzun - Kısa, Ağır - Hafif, İnce - Kalın, Şişman - Zayıf
- Temizlik ve Düzen
- Kirli - Temiz, Dar - Geniş
- Konum ve Zaman
- İleri - Geri, Yukarı - Aşağı, Erken - Geç, Ön - Arka, Doğu - Batı, Sabah - Akşam
- Nitelik ve Durum
- İyi - Kötü, Doğru - Yanlış, Tok - Aç, Zengin - Fakir (Yoksul), Taze - Bayat, Alçak - Yüksek
- Sosyal İlişkiler
- Dost - Düşman
Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları tamamen aynı olmasına rağmen, anlamları birbirinden tamamen farklı olan sözcüklere eş sesli veya sesteş sözcükler denir.
Öne Çıkan Sesteş Kelimeler ve Anlam Farklılıkları
Metinde sesteş sözcüklerin cümle içindeki kullanımına göre kazandığı anlamlar şu örneklerle açıklanmıştır:
Çay
İçilen bitki bazlı içecek.